Phân tích ABC trong quản lý kho: xếp vị trí và lộ trình lấy hàng
Phân tích ABC trong quản lý kho là cách chia mã hàng thành ba nhóm theo mức đóng góp cộng dồn. Để xếp vị trí, kho xếp hạng theo số lượt xuất: nhóm A là các mã chiếm khoảng 80% lượt xuất, nhóm B khoảng 15% kế tiếp, nhóm C khoảng 5% còn lại. Nhóm A đặt gần khu soạn hàng. Các ngưỡng này chỉ là quy ước.
Người soạn hàng dành phần lớn thời gian trong ca để đi bộ giữa các ô kệ. Bài này hướng dẫn phân tích ABC theo lượt xuất với một bảng ví dụ 10 mã hàng, cách đặt nhóm A, lộ trình lấy hàng một chiều hình chữ S, ba cách gom đơn và kiểm kê cuốn chiếu theo nhóm.
Phân tích ABC trong quản lý kho là gì?
Phân tích ABC là cách xếp hạng các mã hàng theo một chỉ tiêu, tính tỉ lệ cộng dồn rồi cắt thành ba nhóm. Nhóm A là số ít mã hàng đóng góp phần lớn chỉ tiêu, nhóm C là số đông mã hàng đóng góp rất ít. Ý tưởng đến từ quan sát rằng đóng góp của các mã hàng hiếm khi đều nhau.
Tỉ lệ 80/20 thường được nhắc kèm phương pháp này, tức khoảng 20% mã hàng tạo ra 80% kết quả. Đó là quy ước để hình dung, không phải quy luật. Kho này có thể là 30% mã hàng chiếm 70% lượt xuất, kho khác là 10% chiếm 90%. Ngưỡng cắt nhóm do kho tự chọn theo số ô đẹp mà kho có.
Vì sao xếp vị trí phải tính ABC theo lượt xuất, không theo giá trị?
Phương pháp ABC hàng tồn kho trong sách tài chính thường tính theo giá trị: mã hàng nào chiếm nhiều tiền tồn hoặc nhiều doanh thu. Để xếp vị trí, chỉ tiêu cần dùng là số lượt xuất, tức số lần người soạn phải ghé ô của mã hàng đó. Mỗi dòng trên phiếu soạn hàng là một lượt, bất kể dòng đó lấy 1 hay 50 đơn vị.
Hai cách xếp hạng cho kết quả khác nhau. Một mã hàng đắt tiền mỗi tháng bán vài lần thuộc nhóm A theo giá trị nhưng nhóm C theo lượt xuất, đặt nó ở ô gần cửa là lãng phí chỗ đẹp. Ngược lại, một mã phụ kiện rẻ có mặt trong hầu hết đơn hàng thuộc nhóm A theo lượt xuất. Kho nên giữ cả hai bảng: bảng theo giá trị cho mua hàng và kiểm kê, bảng theo lượt xuất cho sơ đồ vị trí.
Cách phân loại ABC theo lượt xuất: bảng ví dụ 10 mã hàng
Lấy dữ liệu xuất kho của ba tháng gần đây, đếm số dòng lấy hàng của từng mã, sắp giảm dần. Tỉ lệ của một mã bằng lượt xuất của mã đó chia tổng lượt xuất. Tỉ lệ cộng dồn bằng tỉ lệ của mã đó cộng tất cả các mã đứng trên. Trong ví dụ dưới, tổng lượt xuất là 2.000. Mã SP01 có 600 lượt, tức 600 ÷ 2.000 = 30,0%. Tới SP04, cộng dồn là 600 + 480 + 300 + 220 = 1.600 lượt, bằng 80,0%.
Với ngưỡng quy ước, các mã có cộng dồn tới 80% vào nhóm A, từ trên 80% tới 95% vào nhóm B, phần còn lại vào nhóm C. Kết quả: nhóm A gồm 4 mã với 1.600 lượt, nhóm B gồm 3 mã với 300 lượt (15,0%), nhóm C gồm 3 mã với 100 lượt (5,0%). Ví dụ chỉ có 10 mã nên nhóm A chiếm tới 40% số mã. Nên tính lại bảng mỗi quý hoặc trước mùa cao điểm.
| Mã hàng | Lượt xuất | Tỉ lệ | Cộng dồn | Nhóm |
|---|---|---|---|---|
| SP01 | 600 | 30,0% | 30,0% | A |
| SP02 | 480 | 24,0% | 54,0% | A |
| SP03 | 300 | 15,0% | 69,0% | A |
| SP04 | 220 | 11,0% | 80,0% | A |
| SP05 | 140 | 7,0% | 87,0% | B |
| SP06 | 100 | 5,0% | 92,0% | B |
| SP07 | 60 | 3,0% | 95,0% | B |
| SP08 | 50 | 2,5% | 97,5% | C |
| SP09 | 30 | 1,5% | 99,0% | C |
| SP10 | 20 | 1,0% | 100,0% | C |
| Tổng | 2.000 | 100,0% |
Sắp xếp kho theo ABC: đặt nhóm A ở đâu?
Nhóm A nằm ở các ô có tổng quãng đường đi và về ngắn: đầu dãy phía khu soạn hàng và đóng gói, ở tầng từ ngang gối tới ngang vai để không phải cúi hay với. Nhóm B nằm kế tiếp, ở giữa dãy hoặc ở tầng thấp và tầng cao của các kệ gần. Nhóm C nằm cuối dãy, dãy xa và tầng trên cùng.
Có hai điểm cần cân nhắc. Một là, dồn toàn bộ nhóm A vào một đoạn kệ ngắn sẽ gây ùn khi nhiều người soạn cùng lúc; nên rải nhóm A ở đầu của vài dãy liền nhau. Hai là, các mã hay đi chung trong một đơn nên nằm gần nhau dù khác nhóm. Kho chỉ có vài chục mã hàng và một người soạn thì chưa cần phân tích ABC, xếp theo nhóm hàng cho dễ nhớ là đủ.
Lộ trình lấy hàng chữ S và ba cách gom đơn để tối ưu soạn hàng
Lộ trình lấy hàng một chiều hình chữ S nghĩa là người soạn đi hết dãy đầu tiên từ đầu tới cuối, rẽ sang dãy kế và đi ngược lại, cứ thế tới dãy cuối rồi về khu đóng gói. Không quay đầu giữa dãy, không đi lại lối đã qua. Muốn vậy, các dòng trên phiếu soạn hàng phải được sắp theo thứ tự mã vị trí chứ không theo thứ tự khách đặt.
Có một chi tiết dễ sót: sắp mã vị trí tăng dần sẽ đưa người soạn về đầu dãy ở mỗi dãy, không tạo ra chữ S. Một là đánh số kệ của dãy chẵn theo chiều ngược với dãy lẻ. Hai là thêm cho mỗi ô một số thứ tự lộ trình và sắp phiếu theo số đó. Ngoài lộ trình, kho còn giảm quãng đường bằng cách gom việc: gom đơn, lấy theo đợt hoặc lấy theo khu, như bảng dưới.
| Cách lấy hàng | Mô tả | Phù hợp khi | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gom đơn (batch picking) | Một người lấy một lượt cho nhiều đơn | Nhiều đơn nhỏ, ít dòng, trùng mã hàng | Cần bước chia hàng về từng đơn |
| Lấy theo đợt (wave picking) | Gom đơn theo chuyến xe, tuyến giao hoặc giờ chốt | Giao hàng theo lịch cố định trong ngày | Đơn gấp ngoài đợt phải có luồng riêng |
| Lấy theo khu (zone picking) | Mỗi người lấy trong một khu, đơn đi qua các khu | Kho rộng, nhiều mã hàng, nhiều người soạn | Cần điểm gom và kiểm đủ dòng trước khi đóng gói |
Kiểm kê cuốn chiếu theo nhóm ABC và vai trò của phần mềm
Kiểm kê cuốn chiếu (cycle count) là đếm một phần kho mỗi ngày hoặc mỗi tuần thay vì dừng kho đếm toàn bộ. Nhóm ABC cho biết đếm mã nào dày hơn. Ví dụ kho đặt tần suất nhóm A mỗi tháng một lần, nhóm B mỗi quý, nhóm C nửa năm. Với 10 mã ở bảng trên, số lượt đếm trong năm là 4 × 12 + 3 × 4 + 3 × 2 = 66 lượt, trong đó 48 lượt dành cho nhóm A.
Về phần mềm, Odoo có kiểm kê định kỳ theo vị trí và chiến lược xuất kho Closest Location; ERPNext có Stock Reconciliation để điều chỉnh tồn sau kiểm kê và tổ chức vị trí dưới dạng kho con. Bảng ABC và thứ tự lộ trình vẫn là việc kho tự tính và tự quyết, thường bằng báo cáo xuất ra bảng tính. Bài này không khẳng định hai phần mềm trên tự tối ưu lộ trình lấy hàng; nhu cầu đó cần đánh giá khi khảo sát.
Câu hỏi thường gặp
Giải đáp nhanh những điểm doanh nghiệp hay hỏi về chủ đề này.
Phân tích ABC trong quản lý kho là gì?
Phân tích ABC trong quản lý kho là cách xếp hạng mã hàng theo một chỉ tiêu, tính tỉ lệ cộng dồn và chia thành ba nhóm A, B, C. Để sắp xếp vị trí, chỉ tiêu nên dùng là số lượt xuất. Nhóm A gồm các mã được lấy nhiều lượt, đặt gần khu soạn hàng.
Tỉ lệ 80/20 trong phân tích ABC có bắt buộc không?
Không bắt buộc, 80/20 chỉ là quy ước để dễ hình dung. Cách chọn thực tế là đếm số ô thuận tiện gần khu soạn hàng rồi cắt nhóm A sao cho các mã nhóm A vừa đủ nằm trong số ô đó.
ABC theo giá trị và ABC theo lượt xuất khác nhau thế nào?
ABC theo giá trị xếp hạng mã hàng theo tiền tồn hoặc doanh thu, dùng cho mua hàng và kiểm soát vốn. ABC theo lượt xuất xếp hạng theo số lần người soạn phải ghé ô hàng, dùng cho sắp xếp vị trí.
Lộ trình lấy hàng chữ S là gì?
Lộ trình chữ S là đường đi một chiều: người soạn đi hết một dãy, rẽ sang dãy kế và đi ngược lại, không quay đầu giữa dãy. Phiếu soạn hàng phải sắp các dòng theo thứ tự vị trí trên đường đi. Kho cần đánh số kệ dãy chẵn ngược chiều dãy lẻ hoặc gán số thứ tự lộ trình cho từng ô.
Tài liệu chính thức được dẫn trong bài
- ERPNext – Stock Reconciliationdocs.frappe.io/erpnext/user/manual/en/stock-reconciliation
- ERPNext – Warehousedocs.frappe.io/erpnext/user/manual/en/warehouse
- Odoo – chiến lược xuất khowww.odoo.com/documentation/17.0/applications/inventory_and_mrp/inventory/shipping_receiving/removal_strategies.html
Nhờ Uptech dựng sơ đồ và phần mềm kho theo vị trí
Gửi diện tích kho, số kệ hoặc số vị trí ước lượng, loại hàng và phần mềm đang dùng. Uptech đề xuất cấu trúc mã, phương án phần mềm và báo giá theo giai đoạn.
- Phản hồi trong ngày làm việc gần nhất
- Tư vấn cấu trúc mã vị trí kèm phương án phần mềm
- Hợp đồng, nghiệm thu, hoá đơn VAT điện tử