FIFO FEFO LIFO là gì? Khác nhau thế nào và kho nào dùng nguyên tắc nào
FIFO là nhập trước xuất trước: lô vào kho sớm hơn được xuất trước. FEFO là hết hạn trước xuất trước: lô có hạn dùng gần hơn được xuất trước, bất kể ngày nhập. LIFO là nhập sau xuất trước. Hàng có hạn dùng nên theo FEFO, hàng không có hạn dùng thường theo FIFO, còn LIFO chỉ gặp ở hàng xếp chồng, đổ đống.
Ba từ viết tắt này hay bị dùng lẫn giữa hai việc khác nhau: chọn lô nào để lấy ra khỏi kệ, và tính giá vốn cho hàng xuất trên sổ kế toán. Bài này định nghĩa từng nguyên tắc, so sánh theo ngành hàng, làm một ví dụ số với ba lô ở ba vị trí để thấy FIFO và FEFO chọn lô khác nhau, rồi nêu điều kiện để làm FEFO.
FIFO là gì, FEFO là gì, LIFO là gì?
FIFO (First In, First Out) là nhập trước xuất trước. Kho xếp các lô theo ngày nhập và lấy lô cũ trước. Nguyên tắc này giữ cho hàng không nằm quá lâu trong kho, hợp với hàng không ghi hạn dùng nhưng vẫn xuống cấp, lỗi mốt hoặc đổi mẫu theo thời gian. FIFO chỉ cần ngày nhập của từng lô nên dễ làm.
FEFO (First Expired, First Out) là hết hạn trước xuất trước. Kho xếp các lô theo hạn dùng và lấy lô có hạn gần hơn trước, dù lô đó nhập sau. FEFO cần biết hạn dùng của từng lô và lô đó đang nằm ở ô nào. LIFO (Last In, First Out) là nhập sau xuất trước: lấy lô vừa vào. LIFO thường là hệ quả của cách chứa: hàng đổ đống, xếp chồng, kệ chỉ có một mặt lấy thì kiện vào sau nằm ngoài cùng.
FIFO và FEFO khác nhau thế nào? Bảng so sánh ba nguyên tắc
FIFO nhìn ngày nhập, FEFO nhìn hạn dùng. Khi nhà cung cấp luôn giao lô sản xuất sau ở lần giao sau, hai nguyên tắc cho cùng một kết quả. Chúng tách nhau khi lô nhập sau lại có hạn ngắn hơn: hàng mua từ hai nguồn, hàng tồn lâu ở nhà phân phối, hàng khuyến mãi cận hạn, hàng khách trả lại.
LIFO về mặt vật lý chấp nhận được khi hàng không hỏng theo thời gian và việc lấy lô cũ tốn công không tương xứng, ví dụ cát, đá. Với các kho còn lại, LIFO làm lô cũ nằm mãi ở đáy. Nếu kho muốn FIFO nhưng kệ chỉ lấy được từ một mặt, cần đổi cách xếp: mỗi lô một ô riêng, hoặc dùng kệ nạp một đầu, lấy một đầu.
| Nguyên tắc | Lô được xuất trước | Dữ liệu cần có | Ngành hàng phù hợp | Rủi ro nếu dùng sai chỗ |
|---|---|---|---|---|
| FIFO | Lô có ngày nhập sớm hơn | Ngày nhập của từng lô | Điện máy, thời trang, linh kiện, vật tư không ghi hạn dùng | Bỏ sót lô nhập sau nhưng hạn ngắn hơn |
| FEFO | Lô có hạn dùng gần hơn | Số lô, hạn dùng, vị trí của từng lô | Thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm, hoá chất | Tốn công nếu hàng không có hạn dùng |
| LIFO | Lô vừa nhập sau cùng | Không cần, do cách xếp quyết định | Vật liệu rời, hàng xếp chồng không hỏng theo thời gian | Lô cũ nằm đáy, tồn lâu |
Ví dụ số: ba lô ở ba vị trí, FIFO và FEFO chọn lô nào?
Ví dụ một mã hàng có ba lô, tổng tồn 40 + 60 + 50 = 150 thùng, và kho cần xuất 70 thùng. Theo FIFO, kho lấy lô nhập sớm trước: lấy hết 40 thùng lô L01, thiếu 30 thùng thì lấy tiếp ở lô L02. Sau khi xuất, L01 hết, L02 còn 30 thùng, L03 còn nguyên 50 thùng.
Theo FEFO, kho lấy lô hạn gần trước. Lô L02 hết hạn ngày 15/12/2026, sớm hơn cả L01, nên lấy hết 60 thùng L02, thiếu 10 thùng thì lấy ở L01. Sau khi xuất, L02 hết, L01 còn 30 thùng, L03 còn 50 thùng. Cả hai cách đều còn 80 thùng, nhưng với FIFO kho vẫn giữ 30 thùng của lô hết hạn sớm, phải bán hết trước ngày 15/12/2026.
| Lô | Ngày nhập | Hạn dùng | Vị trí | Tồn (thùng) | FIFO lấy | FEFO lấy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| L01 | 05/08/2026 | 28/02/2027 | A-01-02-1-03 | 40 | 40 | 10 |
| L02 | 20/08/2026 | 15/12/2026 | A-03-01-2-01 | 60 | 30 | 60 |
| L03 | 10/09/2026 | 30/04/2027 | B-02-04-1-02 | 50 | 0 | 0 |
| Tổng | 150 | 70 | 70 |
Nguyên tắc xuất hàng khác phương pháp tính giá xuất kho ở đâu?
Nguyên tắc xuất hàng trả lời câu hỏi lấy thùng nào ra khỏi kệ. Phương pháp tính giá trả lời câu hỏi ghi giá vốn bao nhiêu cho số hàng vừa xuất. Hai việc độc lập. Một kho thực phẩm có thể lấy hàng theo FEFO trong khi kế toán tính giá theo bình quân gia quyền. Chọn FIFO trong phần mềm không làm hàng trên kệ tự xuất đúng lô cũ.
Theo chế độ kế toán doanh nghiệp (Thông tư 200/2014/TT-BTC; từ năm tài chính bắt đầu 01/01/2026 là Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế), các phương pháp tính giá hàng tồn kho quen thuộc là thực tế đích danh, bình quân gia quyền và nhập trước xuất trước. LIFO không nằm trong các phương pháp này, nên không dùng LIFO để ghi sổ kế toán tại Việt Nam. Quy định có thể thay đổi, doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi kế toán, đơn vị tư vấn. Uptech không tư vấn kế toán, thuế, pháp lý.
Cần những điều kiện gì để kho làm được FEFO?
FEFO đòi hỏi ba lớp dữ liệu đi cùng nhau: số lô, hạn dùng của lô, và vị trí lô đang nằm. Có hạn dùng mà không có vị trí thì người soạn biết phải lấy lô L02 nhưng không biết nó ở đâu. Có vị trí mà nhiều lô nằm chung một ô thì muốn lấy lô hạn gần phải dỡ cả ô. Vì vậy FEFO luôn đi cùng quản lý kho theo vị trí và quy tắc một ô một lô.
Việc ghi nhận bắt đầu từ lúc nhận hàng. Hạn dùng phải được nhập khi kiểm hàng, đọc từ bao bì chứ không suy ra từ ngày nhập. Nhãn lô và hạn dùng phải đọc được từ lối đi. Phiếu soạn hàng phải chỉ đích danh lô và ô cần lấy; nếu phiếu chỉ ghi mã hàng và số lượng, người soạn sẽ lấy ô nào tiện tay.
- Nhập số lô và hạn dùng ngay tại bước nhận hàng.
- Phiếu soạn hàng in rõ lô và ô, sắp theo hạn dùng tăng dần.
- Có báo cáo hàng cận hạn theo số ngày còn lại để xử lý trước khi hết hạn.
Excel, ERPNext và Odoo hỗ trợ FIFO, FEFO tới đâu?
Với Excel, kho thêm cột số lô, hạn dùng, mã vị trí vào bảng tồn rồi sắp xếp theo hạn dùng tăng dần trước khi soạn đơn. Điểm yếu là không ai chặn được việc lấy sai lô, và tồn theo lô lệch dần nếu ghi trễ. Trang chính của cụm có bản demo tìm hàng theo vị trí theo FEFO để doanh nghiệp hình dung cách phần mềm gợi ý ô cần lấy.
ERPNext quản lý lô có hạn dùng và số serial; phương pháp tính giá xuất kho gồm FIFO (mặc định), bình quân di động và LIFO. Odoo quản lý lô và serial có hạn dùng, có các chiến lược xuất kho FIFO, LIFO, FEFO, Closest Location và Least Packages; phương pháp tính giá gồm giá chuẩn, bình quân và FIFO. Mức độ tự gợi ý lô khi soạn hàng ở từng phiên bản cần kiểm tra trên hệ thống thật trong buổi khảo sát. Uptech triển khai ERPNext, Odoo và báo giá sau khảo sát nghiệp vụ.
Câu hỏi thường gặp
Giải đáp nhanh những điểm doanh nghiệp hay hỏi về chủ đề này.
FIFO là gì?
FIFO là viết tắt của First In, First Out, nghĩa là nhập trước xuất trước. Lô hàng vào kho sớm hơn được lấy ra trước, để hàng không tồn quá lâu. Trong kho, FIFO là nguyên tắc chọn lô khi soạn hàng. Trong kế toán, nhập trước xuất trước cũng là tên một phương pháp tính giá hàng xuất kho.
FEFO là gì?
FEFO là viết tắt của First Expired, First Out, nghĩa là hết hạn trước xuất trước. Lô có hạn dùng gần hơn được xuất trước, kể cả khi nó nhập kho sau. Để làm được, kho phải ghi số lô, hạn dùng và vị trí của từng lô.
FIFO và FEFO khác nhau thế nào?
FIFO chọn lô theo ngày nhập, FEFO chọn lô theo hạn dùng. Hai nguyên tắc cho kết quả giống nhau khi lô nhập sau luôn có hạn xa hơn. Chúng khác nhau khi một lô nhập sau lại hết hạn sớm hơn.
Doanh nghiệp Việt Nam có được dùng LIFO không?
Về xếp dỡ vật lý, kho vẫn có thể lấy hàng theo kiểu nhập sau xuất trước nếu hàng không hỏng theo thời gian. Về ghi sổ kế toán, LIFO không nằm trong các phương pháp tính giá hàng tồn kho của chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Quy định có thể thay đổi, cần đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi kế toán; Uptech không tư vấn kế toán.
Tài liệu chính thức được dẫn trong bài
- ERPNext – Stock Settingsdocs.frappe.io/erpnext/user/manual/en/stock-settings
- Odoo – chiến lược xuất khowww.odoo.com/documentation/17.0/applications/inventory_and_mrp/inventory/shipping_receiving/removal_strategies.html
Nhờ Uptech dựng sơ đồ và phần mềm kho theo vị trí
Gửi diện tích kho, số kệ hoặc số vị trí ước lượng, loại hàng và phần mềm đang dùng. Uptech đề xuất cấu trúc mã, phương án phần mềm và báo giá theo giai đoạn.
- Phản hồi trong ngày làm việc gần nhất
- Tư vấn cấu trúc mã vị trí kèm phương án phần mềm
- Hợp đồng, nghiệm thu, hoá đơn VAT điện tử